Пятро Ламан: нацыянальны артыст, выбітны паэт і апантаны рыбак

На свой бенефіс артыст Нацыянальнага тэатра імя Якуба Коласа Пятро Ламан запрасіў гледачоў 5 кастрычніка, хаця юбілейны дзень нараджэння адсвяткаваў нашмат раней – 11 ліпеня.
Пятро Ламан. Фота Сержука Серабро

У якаці бенефіснага быў абраны спектакль паводле аповесці Паўла Санаева “Пахавайце мяне за плінтусам”.У пастаноўцы бенефіцыянт паўстаў адразу ў дзвюх іпастасях: выканаўцы ролі дзеда і аўтара трапнага, дасціпнага перакладу. А напярэдадні бенефісу артыст Пятро Ламан згадзіўся сустрэцца з намі, каб расказаць чытачам “ННВ” пра свой творчы лёс, жыццёвыя планы і спадзяванні.

Артыст, ягоны тэатр і ролі

Пятро Ламан у ролі дзеда ў спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

— Юбілей ужо адзначаны. Тым не менш, бенефіс – своеасаблівая акцёрская справаздача. З якім вы настроем яго чакаеце? Пра што марыць напярэдадні свята артыст Пятро Ламан?

— Вось чакаю, калі ролю дадуць.

— Спадзяецеся атрымаць нешта канкрэтнае, падзяліцеся, на што “паклалі вока”?

— Справа ў тым, што ў тэатры можна класці вока на што заўгодна. А тое, што табе дадуць, будзе абсалютна нечаканым. І для цябе, і можа быць, для ўсіх. Хочаце, я вам раскажу, што адбылося з “Несцеркам”?

Калі рэжысёр Віталь Баркоўскі аднаўляў спектакль, ён прапанаваў падаваць заяўкі. І дадаў, што ніводны з тых акцёраў, хто меў ролі, тыя ролі іграць не будзе. Усё будзе па-новаму. Напачатку ў “Несцерцы” я іграў Юрася, потым “даслужыўся” да ролі Бацькі. А на момант аднаўлення вырашыў не падаваць заяўку наогул. І што ў выніку? Іграю галоўную ролю – Несцерку.

Вось і атрымліваецца, як у народе кажуць: хочаш насмяшыць Бога, раскажы пра свае планы. Таму ні пра якія планы гаварыць не буду.

Пятро Ламан у ролі дзеда ў спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

— Вы ў тэатры з 1971 года. Наколькі гэта цяжка ці проста – працаваць усё жыццё ў адным калектыве?

— Пасля заканчэння інстытута ў мяне быў выбар: Мінск, Магілёў або Віцебск. Я выбраў Віцебск па дзвюх прычынах: па-першае, гэты тэатр больш знакаміты, а па-другое, ён працуе на беларускай мове. Гэта стала вызначальным. А наогул тэатр для мяне ніколі не быў работай. На работу я хадзіў адзін год, гэта было да інстытута.

Пятро Ламан у ролі дзеда ў спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

Канечне, прапановы змяніць калектыў у свой час у мяне былі: рэжысёр Валерый Маслюк пасля пастаноўкі спектакля “Клеменс” паводле Казіса Саі запрашаў паехаць разам з ім ў Магілёў, дзе планаваў мяне выкарыстоўваць у якасці вядучага акцёра. Я доўга думаў. А потым вырашыў, што ад дабра дабра не шукаюць, бо мой тэатр для мяне заўсёды быў родным домам.

— Ці ёсць у вас настальгія па нейкіх часах, па рэжысёрах? Калі вам у тэатры было асабліва ўтульна?

— Утульна мне тут было заўсёды. Адзіная ў мяне настальгія — па раённых гастролях. Была такая практыка работы тэатра — мы на месяц сяліліся ў нейкім з райцэнтраў і ездзілі па вясковых клубах. На іх невялічкіх пляцоўках ствараўся эфект камернай сцэны. І глядач вясковы быў вельмі ўдзячны. Мне здаецца, варта было б аднавіць гэтую практыку. Я разумею, што цяпер існуе тэлевізар. Але ж і тады тэлебачанне было, але калі мы прывозілі спектаклі, пагалоска ішла адразу, і збіраліся ўсе вяскоўцы. А потым казалі: “Мы ж і не ведалі, што ў вас такі харошы спектакль, калі вы будзеце яшчэ і ў той вёсцы, дык мы і туды прыедзем”. Прыезд тэатра ў вёску быў вялікай падзеяй. Наш тэатр вельмі адказна ставіўся да такой работы: дэкарацыі прыстасоўвалі для малых сцэн, рабіліся карэктывы п’есы.

Глядачка на спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

— Быў у вас “свой рэжысёр”, з якім вы да канца разумелі адно аднаго?

— Гэта быў Валерый Маслюк. Ён паверыў у мяне, даручыўшы галоўную ролю Скалнаса ў спектаклі “Клеменс”. На жаль, працаваў ён тут нядоўга. Спачатку пераехаў у Магілёў, а потым у Мінск, стаўшы галоўным рэжысёрам Рускага тэатра. У мяне з ім былі вельмі і вельмі добрыя стасункі — і творчыя, і чалавечыя.

Пятро Ламан у ролі дзеда ў спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

Перакладаючы сімфоніі

— Вы казалі, што беларуская мова ў тэатры для вас стала важкім аргументам у выбары калектыву...

— Вы ж ведаеце, як раней вучылі ў школах. Вось і мне здавалася, што гісторыя беларускага народу пачалася толькі ў 17 годзе. Разуменне і нацыянальны гонар прыйшлі, калі я сутыкнуўся з нашай сапраўднай гісторыяй. Беларускія гарады маюць вельмі паважны ўзрост, а замкі на нашай зямлі былі праз кожныя 40 кіламетраў. Мая вёска Турэц, што на Навагарадчыне, упамінаецца ў летапісах з 15 стагоддзя. І, калі я зацікавіўся гісторыяй, калі зразумеў, што гэта за зямля і што за народ, прыйшло разуменне, што гісторыя майго народа можа скласці гонар любой нацыі. А фальклорны пласт культуры Беларусі? Вазьміце народныя казкі. Колькі сюжэтаў! А калі прыйшла самасвядомасць, я стаў займацца і літаратурай.

Пятро Ламан у ролі дзеда ў спектаклі “Пахавайце мяне за плінтусам” пад час бенефіса. Фота Сержука Серабро

— Вы вельмі шчыра і пранікнёна чытаеце не толькі свае вершы, але і другіх паэтаў. Каго вы адчуваеце найлепш?

— Караткевіча, Барадуліна, Куляшова, Панчанку, Купалу. Купалу, напэўна, я павінен быў бы назваць першым. Але я пачаў з тых людзей, якіх ведаў асабіста. Мне давялося вельмі блізка быць знаёмым з Барадуліным. А Караткевіч павінен быў рэдагаваць мой першы зборнік. Але захварэў і перадаў рукапіс Рыгору Барадуліну. Пуцёўку ж у літаратуру мне даў народны пісьменнік Беларусі Янка Брыль. З яго падачы з’явілася першая грунтоўная публікацыя ў часопісе “Маладосць”. Страшэнна мне падабаецца “Сказ пра Лысую гару” Ніла Гілевіча. Цяпер ўжо дакладна вядома аўтарства гэтага дасціпнага твора. Там вельмі трапна, з вялікім гумарам паказаны зрэз калялітаратурных стасункаў.

Пятро Ламан прымае віншаванні ад прадстаўнікоў улады. Фота Сержука Серабро

— Напэўна, вы чытаеце і маладых паэтаў. Як вы думаете, беларуская літаратура мае будучае ў асобе гэтых людзей?

— Канечне мае. Сапраўднай асобай у маладой літаратуры я лічу Анатоля Сыса. Нажаль, яго ўжо няма з намі. Пакуль вышэй за яго з маладых я не чытаў. Маладая беларуская проза, на маю думку, мае вельмі вялікія перспектывы. Не буду называць імёны. Раптам, кагосці прапушчу. Але шчыраваннямі маладых празаікаў ніва беларускай літаратуры дакладна быллём не зарасце.

Пятро Ламан прымае віншаванні і падарункі ад сяброў. Фота Сержука Серабро

— Не многія відаць ведаюць, што вы шмат пішаце песень і перакладаеце для беларускага тэатра “Лялька”. Праца для дзяцей — што гэта для вас?

— Ад свайго педагога Уладзіміра Андрэевіча Маланкіна я чуў такія словы: для дзяцей трэба працаваць гэтак жа, як і для дарослых, толькі у два разы лепей. А пасля таго, як я зрабіў пераклад “Брэменскіх музыкаў”, рэжысёр Віктар Клімчук неяк мне расказаў, што да яго падыходзілі людзі і пыталіся, як калектыву ўдалося дабіцца таго, што беларускі варыянт не выклікае ніякіх пытанняў і вельмі натуральна ўспрымаецца. Гэта для мяне было найлепшай пахвалой.

Пятро Ламан прымае віншаванні і падарункі ад сяброў. Фота Сержука Серабро

Наогул жа перакладамі я займаюся даўно. Першы твор, які я пераклаў — гэта “14 чырвоных хацінак” Платонава. Платонаў жа ўсе свае творы пісаў белым вершам. А мне наогул здаецца, што любы літаратурны твор — гэта па вялікаму рахунку паэзія. Таму што ўздзейнічае не само слова, а ягоны рытм і вібрацыя. І ў нашым тэатры я ведаю два проста геніяльных пераклады. І абодва зроблены паэтамі. Гэта “Клеменс” Казіса Саі, які пераклаў паэт Алесь Разанаў і “Тайбеле і яе дэман” – пераклаў Рыгор Барадулін. Я часам думаю, што калі паэзія – гэта песня, то проза – гэта сімфонія. Дык той, хто бярэцца перакладаць сімфонію, павінен добра перакладаць песні.

Пятро Ламан прымае віншаванні і падарункі ад сяброў. Фота Сержука Серабро

Дубальтовы дзед, захоплены рыбалкай

— Вы – творчы чалавек з няўрымслівым тэмпераментам. Як сталася, што выша галоўнае захапленне – рыбалка?

— Найперш, думаю, праз імя. Яно ўздзейнічае на лёс чалавека, і гэта неаднойчы было заўважана. Калі чалавек стрыжэцца ў манахі, то першае, што робяць – мяняюць яму імя.

Я ведаю такі выпадак: у Алега Бембеля была ракавая пухліна, ледзь не апошняя стадыя, урачы казалі, што жыць яму не больш за 2 гады. Ён паехаў у Жыровічы, стаў манахам. Яму памянялі імя і хвароба знікла.

Чаму ж са мной павінна быць інакш? Памятаеце, кім быў апостал Пётар? Гэта першае. А па-другое, грэцкі філосаф Платон казаў: “Час, праведзены на рыбалцы, на нябёсах не залічваецца”. Так што, дзялюся парадай: хочаце жыць як мага даўжэй — станавіцеся рыбакамі і часцей ездзіце на рыбалку. Будзеце жыць доўга і шчасліва і мець добрае здароўе. Да таго ж я прывожу рыбу. І таму ўсе мае хатнія вельмі разумныя: і жонка, і дачушка, і унучка.

Пятро Ламан прымае віншаванні ад калег. Фота Сержука Серабро

— Ваша ўнучка, да якой вы вельмі пяшчотна ставіцеся, ужо дарослая. Зараз у вас нарадзіўся ўнук...

— Так, я цяпер дубальтовы дзед. Канечне, я вельмі рады малому мужчыне ў нашай сям’і і буду яго песціць і ім займацца. Хлопчыка яшчэ не ахрысцілі, але імя ўжо абралі. Ён будзе Святаславам.

— На жаль, не Пятром...

— Чаму на жаль? Дачка, дарэчы, хацела даць сыну маё імя. Але тут ужо я быў супраць. Традыцыйна лічыцца, што не варта даваць дзецям імёны ў гонар таты або дзеда. Гэта можа не добра паўплываць на лёс. Во калі у мяне народзіцца праўнук, я буду вельмі рады, калі яму дадуць імя Пятро.

Пятро Ламан прымае віншаванні ад калег. Фота Сержука Серабро

— А вы наогул верыце у сакральныя рэчы?

— Вядома. Разам з нашым светам прысутнічае іншы свет. І ён уздзейнічае на нас. Пра гэта і вера хрысціянская гаворыць: жыве не толькі цела, але і душа чалавека. Душу можна выхаваць, узняць. А можна і загубіць. Калі я задумваўся над тым, нашто чалавек прыходзіць на зямлю, то зразумеў, што хутчэй за ўсё ад чалавека тут патрабуюцца творчыя, духоўныя здабыткі. Ты прыходзіш у гэты свет дзеля таго, каб удасканальваць сваю душу. Яшчэ Хрыстос казаў: не збірайце скарбы зямныя, збірайце скарбы духоўныя. Зямныя могуць згніць, іх могуць украсці, яны могуць згарэць. А духоўнае заўсёды будзе з табой.

А яшчэ, калі я малы пытаўся, што такое Бог, мая баба Каця гаварыла: калі Бог ёсць у тваім сэрцы, значыць ён ёсць, калі там яго няма, то яго няма наогул. Мне здаецца, гэта геніяльная выснова. Другімі словамі гэта можна назваць сумленнем. Калі яно ёсць у чалавека, то яно ёсць. Калі не – значыць, чалавек з другімі сіламі мае стасункі...

Артыст, паэт, перакладчык Пятро Ламан. Глыбока нацыянальны чалавек не толькі на сцэне, але і ў жыцці. Цудоўны суразмоўца. Яго можна адкрываць бясконца. І калі вам раптам надарыцца пазнаёміцца з гэтай выбітнай асобай – на рыбалцы ці на творчым вечары, усё адно, — не ўпусціце магчымасць з ім пагаварыць, яго паслухаць. І вы будзеце заварожаны не толькі яркімі сцэнічнымі вобразамі, не толькі пранізлівым чытаннем вершаў, але і глыбокай народнай мудрасцю.


Меткі: , ,

Падобнае

    Каментаваць